Kế toán công ty nhỏ đọc Luật Thuế TNDN 67/2025/QH15: phần nào đổi việc làm sổ cuối năm

Kế toán công ty nhỏ không cần đọc Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 67/2025/QH15 từ điều đầu đến điều cuối rồi mới làm việc. Cách đọc có ích hơn là đi theo những việc phải làm khi khoá sổ cuối năm: xác định doanh nghiệp thuộc mức thuế suất nào, khoản chi nào được tính vào chi phí, có đang hưởng ưu đãi nào không, và số liệu nào phải chuẩn bị từ đầu năm để cuối năm không bị động. Bốn việc đó ứng với bốn phần của luật; phần còn lại đọc khi có nghiệp vụ đặc biệt.

Luật 67/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/10/2025 và áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025. Điểm thay đổi rõ nhất với công ty nhỏ là thuế suất không còn một mức chung: ngoài mức phổ thông 20%, doanh nghiệp có tổng doanh thu năm không quá 3 tỷ đồng áp 15%, trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng áp 17%. Từ đây, con số doanh thu cả năm trở thành thứ kế toán phải theo dõi sát, không chỉ để báo cáo mà để biết mình đang nằm ở mức thuế nào.

Đọc luật theo lịch việc của kế toán, không theo thứ tự điều

Một luật thuế thường xếp theo trình tự: phạm vi và đối tượng, thu nhập chịu thuế, căn cứ tính thuế, thuế suất, ưu đãi, điều khoản thi hành. Trình tự đó hợp lý với người soạn luật, nhưng không khớp với nhịp làm việc của kế toán. Kế toán nghĩ theo tháng, quý và năm: tháng nào ghi nhận doanh thu, quý nào tạm nộp, cuối năm quyết toán.

Vì vậy, nên chia luật thành bốn “ngăn” theo câu hỏi thực tế:

Cách chia này giúp tránh một lỗi hay gặp: đọc xong luật thuế thu nhập doanh nghiệp rồi đi tìm trong đó hạn nộp tờ khai. Hạn nộp nằm ở Luật Quản lý thuế, không phải ở luật sắc thuế.

Thuế suất theo doanh thu: từ đầu năm đã phải có con số theo dõi

Trong giai đoạn ngay trước Luật 67/2025/QH15, công ty nhỏ không thuộc diện ưu đãi áp chung mức phổ thông 20%. Kế toán gần như không phải nghĩ về thuế suất; việc chính là tính đúng thu nhập chịu thuế. Luật mới đổi điều đó: tổng doanh thu năm quyết định mức 15%, 17% hay 20%.

Hệ quả trên sổ sách:

• Doanh thu phải được tổng hợp đầy đủ và đúng kỳ. Doanh thu ghi thiếu hoặc lệch năm không chỉ làm sai số thuế mà có thể đặt công ty vào sai mức thuế suất.
• Phải biết luật hiểu “tổng doanh thu năm” gồm những gì. Doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ có được cộng thêm thu nhập khác không, xác định theo năm trước hay năm hiện tại — đây là chỗ phải đọc kỹ luật và văn bản hướng dẫn, không đoán theo cảm tính.
• Tạm nộp theo quý cần một giả định về mức thuế suất. Giả sử năm trước doanh thu 2,8 tỷ đồng, năm nay ba quý đầu đã 2,6 tỷ đồng; kế toán nên đặt câu hỏi sớm về mức áp dụng thay vì đợi quyết toán mới phát hiện.

Không cần học thuộc các ngưỡng; cần một bảng tính doanh thu lũy kế cập nhật mỗi tháng, đặt cạnh hai mốc 3 tỷ và 50 tỷ đồng.

Chi phí được trừ: phần đọc nhiều nhất trong năm

Với công ty nhỏ, phần lớn chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế nằm ở chi phí. Luật mô tả nguyên tắc chung (khoản chi thực tế phát sinh, liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, có hoá đơn, chứng từ hợp pháp, có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt với khoản chi đến ngưỡng theo quy định) và liệt kê các khoản không được trừ. Chi tiết từng khoản thì phải đọc thêm văn bản hướng dẫn.

Cách đọc thực dụng là lập danh sách những loại chi mà công ty mình thật sự có, rồi đi tìm từng loại trong luật:

1. Tiền lương, tiền công, phụ cấp — điều kiện ghi trong hợp đồng, quy chế.
2. Chi thuê nhà, thuê xe của cá nhân — chứng từ và nghĩa vụ khai thay.
3. Chi tiếp khách, quà tặng, công tác phí — chứng từ đi kèm.
4. Khấu hao tài sản — tài sản nào dùng cho kinh doanh.
5. Chi trả cho bên liên quan — nếu có công ty cùng chủ.

Về thanh toán không dùng tiền mặt, điểm đã chắc là theo Luật Thuế giá trị gia tăng 48/2024/QH15, hoá đơn mua vào từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt để được khấu trừ thuế giá trị gia tăng. Với chi phí tính thuế thu nhập doanh nghiệp, đọc quy định tương ứng trong văn bản hướng dẫn Luật 67/2025/QH15 và giữ thói quen chuyển khoản cho mọi khoản chi lớn.

Ưu đãi cho doanh nghiệp mới: đọc hai văn bản cùng lúc

Nghị quyết 198/2025/QH15 quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới. Đây là văn bản riêng, không nằm trong Luật 67/2025/QH15, nên kế toán công ty mới thường bỏ sót nếu chỉ đọc luật.

Khi đọc ưu đãi này, cần tự trả lời:

• Công ty có thuộc diện doanh nghiệp nhỏ và vừa theo tiêu chí hiện hành không (tiêu chí xác định quy mô nằm ở văn bản về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa).
• “Thành lập mới” được hiểu thế nào — có loại trừ trường hợp chuyển đổi, chia tách, sáp nhập hay không.
• Ba năm tính từ khi nào, và thủ tục để hưởng là tự xác định khi quyết toán hay phải đăng ký.

Những câu này phải tra trong văn bản hướng dẫn thi hành nghị quyết. Được miễn thuế không có nghĩa là được miễn kê khai: công ty vẫn lập tờ khai quyết toán, vẫn ghi sổ đầy đủ; nếu sau này bị kiểm tra, sổ sách là thứ chứng minh điều kiện ưu đãi.

Những phần của luật công ty nhỏ ít khi phải đụng

Không phải điều nào cũng cần đọc kỹ. Với một công ty thương mại, dịch vụ quy mô nhỏ, các phần sau thường chỉ cần biết là có:

• Ưu đãi theo địa bàn, theo dự án đầu tư lớn, theo lĩnh vực công nghệ cao — trừ khi công ty đang ở đúng diện đó.
• Quy định riêng với tổ chức tín dụng, bảo hiểm, dầu khí.
• Thu nhập từ chuyển nhượng dự án, chuyển nhượng bất động sản — đọc khi có giao dịch cụ thể.
• Quy định về doanh nghiệp nước ngoài có cơ sở thường trú — đọc khi làm việc với đối tác nước ngoài.

“Ít khi đụng” không có nghĩa là bỏ qua vĩnh viễn. Nên ghi chú vào sổ theo dõi văn bản: phần nào đã đọc, phần nào chưa, để khi phát sinh nghiệp vụ mới biết ngay mình còn thiếu chỗ nào.

Những lỗi kế toán công ty nhỏ hay mắc khi đọc luật mới

• Đọc bài tóm tắt thay cho luật. Bài tóm tắt giúp định hướng; khi áp dụng phải mở chính văn bản và văn bản hướng dẫn.
• Tính thuế suất theo doanh thu của một quý. Mức thuế suất gắn với tổng doanh thu năm theo cách luật định, không phải doanh thu một kỳ tạm nộp.
• Áp luật mới cho kỳ không đúng. Luật 67/2025/QH15 áp dụng từ kỳ tính thuế 2025; với các năm trước vẫn dùng quy định cũ khi quyết toán bổ sung hoặc bị kiểm tra.
• Quên văn bản hướng dẫn. Luật nêu nguyên tắc; điều kiện chi tiết của chi phí và ưu đãi nằm ở nghị định, thông tư. Luật đã có hiệu lực mà văn bản hướng dẫn chưa đọc thì câu trả lời chưa đủ.
• Không lưu lại bản văn bản đã dùng. Khi bị hỏi lại sau vài năm, cần biết lúc đó mình căn cứ vào văn bản nào, bản nào.

Tự kiểm tra ở đâu

Sau khi đọc, kiểm lại bằng số liệu của chính công ty:

1. Tài khoản thuế điện tử của doanh nghiệp: xem tờ khai quyết toán năm trước đã nộp với mức thuế suất nào, số tạm nộp các quý năm nay.
2. Cổng hoá đơn điện tử: tổng hợp hoá đơn đầu ra cả năm để đối chiếu doanh thu trên sổ; lệch nhau thì tìm nguyên nhân trước khi chốt mức thuế suất.
3. Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: xác nhận thông tin đăng ký, ngày thành lập (quan trọng khi xét ưu đãi doanh nghiệp mới).
4. Cơ quan thuế quản lý: khi chưa chắc cách xác định tổng doanh thu hay điều kiện ưu đãi, gửi câu hỏi bằng văn bản và lưu câu trả lời.